el-Muhît bi't-teklîf

Basra Mu'tezilesi'nin teklîf (yükümlülük) merkezli sistematik kelâm eseri; kaynaklarda dört cilt olarak anılır, modern neşirlerde ilk cildi 1965'te Beyrut'ta, sonraki cildi 1986'da yayımlanmıştır. Tevhîd, sıfatlar, adl, lutuf, âcâl ve erzâk, va'd–vaîd gibi konuları el-Muğnî'ye kıyasla daha derli toplu bir çerçevede işler; cevher-araz ve ma'nâ nazariyesine dayalı tabiat tartışmaları için birinci elden malzeme sunar. Metnin aidiyeti tartışmalıdır: elde bulunan el-Mecmû' fi'l-Muhît bi't-teklîf, Kādî Abdülcebbâr'ın öğrencisi İbn Metteveyh'in (V./XI. yüzyıl) derleme-şerh çalışması olarak da nispet edilir ve neşirlerin bir kısmı doğrudan İbn Metteveyh adına yapılmıştır. el-Muğnî'nin kayıp veya güç ulaşılan kısımlarındaki görüşleri tamamlaması bakımından Mu'tezile araştırmalarında vazgeçilmez sayılır. Dijital erişim: shamela.ws.