Şerhu'l-Usûli'l-hamse

Mu'tezile'nin beş esasını sistemli biçimde açıklayan klasik kelâm metni; tek cilt (Abdülkerîm Osman neşri, Kahire 1965). Mukaddimenin ardından tevhîd, adl, va'd–vaîd, el-menzile beyne'l-menzileteyn ve emir bi'l-ma'rûf nehiy ani'l-münker bölümleri hâlinde ilerler; Eş'ariyye, Havâric ve Mücbire görüşlerine karşı reddiye üslûbu belirgindir. Eserin nispeti tartışmalıdır: yazma nüshaların bir kısmı metni Kādî Abdülcebbâr'a verirken, Topkapı ve Yemen nüshalarındaki kayıtlar Zeydî-Mu'tezilî âlim Mânkdîm Şeşdîv'in (V./XI. yüzyıl) ta'lîkine işaret eder; modern araştırmacıların bir bölümü basılı metnin esasen Mânkdîm'in ta'lîki olduğunu savunur, TDV İslâm Ansiklopedisi ise bu iddiayı metin tahlili gerekçesiyle eleştirir. Mevcut neşrin hatalar içerdiği ve yeni bir tenkitli neşre ihtiyaç duyulduğu araştırmacılarca dile getirilmiştir. Mu'tezile usûlünü tek elden okumaya imkân verdiği için Basra Mu'tezilesi araştırmalarının başvuru metinlerindendir. Dijital erişim: shamela.ws, app.turath.io; Türkçe çevirisi mevcuttur.