Din

← Fihrist · Hedef 3 — İçerik özetleri

İçindekiler

Hadis İlmi Temel Kaynakları — İçerik Özetleri

Projenin 3. hedefi kapsamında hazırlanan içerik özetleri: her eserin türü, hacmi, içerik yapısı, metodolojisi, önemi ve dijital erişim noktası. (Hazırlanma tarihi: Temmuz 2026)

Giriş: Hadis Literatürünün Genel Haritası

Hadis literatürü, tasnif yöntemine göre başlıca türlere ayrılır:

Başlıca dijital erişim noktaları: sunnah.com (Arapça metin + İngilizce çeviri, standart numaralandırma), shamela.ws (tahkikli Arapça neşirler), islamansiklopedisi.org.tr (eser maddeleri), hadislerleislam.diyanet.gov.tr (Türkçe).

I. Kütüb-i Sitte

el-Câmiu's-Sahîh (Sahîh-i Buhârî) — Buhârî (ö. 256/870)

Türü câmi' ve sahih; tam adı el-Câmiu'l-müsnedü's-sahîhu'l-muhtasar min umûri Resûlillâh (s.a.v.) ve sünenihî ve eyyâmih. Yaygın numaralandırmaya göre tekrarlarla 7.563 hadis (tekrarsız yaklaşık 2.602) içerir; 97 kitab ve yaklaşık 3.730 bab hâlinde düzenlenmiştir. Vahyin başlangıcı ve imandan ibadetlere, muâmelât, megāzî, tefsir, edeb, fiten ve tevhide kadar dinin bütün alanlarını kapsar; bab başlıkları (terâcim) müellifin fıkhını yansıtır ve "Buhârî'nin fıkhı bab başlıklarındadır" sözüyle meşhurdur. Metodolojisi en sıkı sıhhat şartlarına dayanır: râvinin sika olması yanında hocasıyla görüştüğünün sabit olması (likā şartı) aranır; Buhârî eserini rivayet ettiği 600 bin hadis arasından seçerek yaklaşık 16 yılda tasnif etmiştir. İslâm dünyasında "Kur'an'dan sonra en sahih kitap" kabul edilir ve üzerine en çok şerh yazılan hadis eseridir. Dijital erişim: sunnah.com/bukhari; Arapça tahkikli metin shamela.ws.

el-Câmiu's-Sahîh (Sahîh-i Müslim) — Müslim b. Haccâc (ö. 261/875)

Türü câmi' ve sahih. Muhammed Fuâd Abdülbâkî neşrine göre mükerrerler sayılmazsa 3.033 hadis, tekrarlarla yaklaşık 7.500 rivayet içerir; bir mukaddime ile 54 kitabdan oluşur (bab başlıklarının çoğu sonradan Nevevî tarafından konmuştur). Metodolojik özelliği, bir hadisin bütün tariklerini aynı yerde toplaması ve lafız farklarını titizlikle göstermesidir; sıhhat için muâsarat (aynı dönemde yaşamış olma) şartını yeterli görür, mukaddimesi hadis usûlünün en erken metinlerindendir. Sahîh-i Buhârî ile birlikte "Sahîhayn"ı oluşturur; tertip güzelliği bakımından Buhârî'ye üstün tutulur. Dijital erişim: sunnah.com/muslim.

es-Sünen — Ebû Dâvûd es-Sicistânî (ö. 275/889)

Türü sünen; ahkâm hadislerinin ilk sistematik ve en meşhur derlemesidir. Müellifin ifadesiyle 500 bin hadisten seçilmiş 4.800 hadis (yaygın numaralandırmada 5.274) içerir; 35 kitab ve yaklaşık 1.871 bab hâlindedir. Câmi'lerdeki fezâil ve tefsir bölümlerine yer vermez. Metodolojisi Mekke ehline yazdığı Risâle'sinde açıklanmıştır: sahih ve sahihe yakın hadisleri toplar, "şiddetli zayıf" gördüğü rivayetlerin illetini çoğunlukla belirtir; sükût ettiği hadislerin "sâlih" (delil olmaya elverişli) olduğunu söyler. Fakihlerin başvuru kaynağı olarak Kütüb-i Sitte'nin üçüncü kitabı sayılır. Dijital erişim: sunnah.com/abudawud.

es-Sünen (el-Câmi') — Tirmizî (ö. 279/892)

Hem câmi' hem sünen özelliği taşır; yaklaşık 3.956 hadis içerir ve ahkâm bölümleri yanında fezâil, tefsir, deavât, menâkıb ile sonundaki Kitâbü'l-İlel ile 40'ı aşkın ana bölümden oluşur. En ayırt edici yönü, hemen her hadisin ardından sıhhat hükmünü belirtmesidir: "hasen", "sahih", "garîb" terimlerini ve "hasen-sahih" gibi bileşik ifadeleri sistemli kullanan ilk eserdir; ayrıca şâhidleri gösterir ve fakihlerin ihtilâflarıyla amel durumunu kaydeder. Bu özellikleriyle hem hadis usûlü hem mukayeseli fıkıh için birinci derecede kaynaktır. Hasen kavramını yaygınlaştıran eser olarak literatürde dönüm noktasıdır. Dijital erişim: sunnah.com/tirmidhi.

es-Sünen (el-Müctebâ) — Nesâî (ö. 303/915)

Türü sünen; elimizdeki metin, müellifin büyük eseri es-Sünenü'l-Kübrâ'dan seçtiği el-Müctebâ (es-Sünenü's-Suğrâ)'dır. 5.758 hadis ve 51 kitab içerir; tahâret, salât (çok ayrıntılı işlenir), zekât, hac, nikâh, büyû' gibi ahkâm konularına odaklanır. Metodolojisi râvi tenkidinde Kütüb-i Sitte'nin en titiz yaklaşımını temsil eder; şartlarının Buhârî ve Müslim'inkine yakın olduğu söylenir; aynı hadisin tariklerini ince fıkhî farklara işaret eden bab başlıklarıyla art arda verir. Zayıf hadisi en az olan sünen kabul edilir. Dijital erişim: sunnah.com/nasai.

es-Sünen — İbn Mâce el-Kazvînî (ö. 273/887)

Türü sünen; 4.341 hadis, 37 kitab ve 1.515 bab içerir. Tertibinin güzelliği özellikle övülmüştür. Hadislerinin yaklaşık 1.339'u diğer beş kitapta bulunmayan zevâid rivayetlerdir; ancak bunların bir kısmı zayıf olduğundan eser sıhhat bakımından Kütüb-i Sitte'nin en gevşeği sayılır. Bazı âlimler altıncı kitap olarak Muvatta veya Dârimî'yi önermişse de, zevâidinin çokluğu (yeni bilgi değeri) sebebiyle 6./12. yüzyıldan itibaren altıncı kitap olarak yerleşmiştir. Dijital erişim: sunnah.com/ibnmajah.

II. Diğer Temel Kaynaklar

el-Muvatta — Mâlik b. Enes (ö. 179/795)

Günümüze ulaşan en eski sistematik hadis-fıkıh derlemesi; en yaygın rivayeti olan Yahyâ b. Yahyâ el-Leysî nüshasında yaklaşık 1.720 rivayet (yaklaşık 600 müsned merfû, 222 mürsel, 613 mevkuf, 285 maktû) ve 61 kitab bulunur. Hadislerin yanında Medine ehlinin ameli ve Mâlik'in kendi ictihadlarını da kaydeder. Metodolojisi, Medine'de kabul görmüş sağlam rivayet ve uygulamayı süzerek vermesidir; Mâlik eseri 40 yılda olgunlaştırmıştır. Hem Mâlikî fıkhının temel metni hem hadis tasnif tarihinin başlangıç anıtıdır; farklı râvi nüshaları (Yahyâ el-Leysî, Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî vb.) ayrıca çalışılmıştır. Dijital erişim: sunnah.com/malik.

el-Müsned — Ahmed b. Hanbel (ö. 241/855)

Müsned türünün en büyük ve en meşhur örneği; Şuayb el-Arnaût başkanlığındaki Müessesetü'r-Risâle neşrinde (45 cilt + fihristler) 27.647 numaralı rivayet içerir ve yaklaşık 904 sahâbînin rivayetlerini toplar. Tertip sahâbî esasına göredir: aşere-i mübeşşere ile başlar, ardından diğer sahâbîler bölge ve tabakalara göre gelir. Ahmed b. Hanbel eseri 750 bin hadislik birikiminden seçmiş, oğlu Abdullah ve râvisi Katî'î'nin ziyadeleri de metne karışmıştır; içinde sahih rivayetler çoğunlukta olmakla birlikte hasen ve zayıf rivayetler de vardır. Kütüb-i Sitte dışında kalan sahih rivayetlerin en zengin deposu olarak "İslâm ümmetinin hadis divanı" kabul edilir. Dijital erişim: sunnah.com/ahmad; tahkikli neşir shamela.ws.

es-Sünen (el-Müsned) — Dârimî (ö. 255/869)

Kütüb-i Sitte müelliflerinin hocası kuşağından bir muhaddisin sünen tarzı eseri; yaklaşık 3.500 rivayet içerir. Uzun bir mukaddimesinde sünnete ittibâ ve ilmin fazileti işlenir; ardından fıkıh babları gelir. Rivayetlerinde âlî isnadların (kısa senedlerin) çokluğu ve zayıf râvisinin azlığıyla övülmüş; bazı âlimler İbn Mâce yerine altıncı kitap olmaya Dârimî'nin daha lâyık olduğunu söylemiştir. Dijital erişim: sunnah.com/darimi.

el-Musannef — Abdürrezzâk es-San'ânî (ö. 211/826-27)

Erken dönem musannef türünün günümüze ulaşan iki büyük örneğinden biri; Habîburrahman el-A'zamî neşrinde (11 cilt) yaklaşık 21.000 rivayet içerir. Fıkıh bablarına göre düzenlenmiş olup merfû hadislerle birlikte çok sayıda sahâbe ve tâbiîn kavli barındırır. Ana kaynakları hocaları Ma'mer b. Râşid (Câmi'i esere ek olarak basılmıştır), İbn Cüreyc ve Süfyân es-Sevrî'nin derlemeleridir; bu yönüyle 2./8. yüzyıl hadis ve fıkıh birikimini belgeleyen bir arşiv değeri taşır. Dijital erişim: shamela.ws.

el-Musannef — İbn Ebî Şeybe (ö. 235/849)

Musannef türünün en hacimli örneği; neşirlerine göre yaklaşık 38-39 bin rivayet içerir ve tam olarak günümüze ulaşmıştır. Merfû hadisler yanında büyük ölçüde sahâbe fetvaları ve tâbiîn görüşlerinden oluşur; ibadet ve muâmelât bablarına ek olarak iman, cemel-sıffîn, megāzî, tarih ve zühd bölümleri, ayrıca Ebû Hanîfe'ye itiraz ettiği meşhur bir reddiye bölümü içerir. Kûfe ilim çevresinin birikimini yansıtır; erken dönem fıkıh ihtilâflarının en zengin kaynaklarından biridir. Dijital erişim: shamela.ws.

es-Sahîh — İbn Hibbân (ö. 354/965)

Sahîhayn'dan sonra sahih hadis toplamayı amaçlayan eserlerin en önemlilerinden; İbn Balabân'ın (ö. 739/1339) el-İhsân adlı fıkıh bablarına göre yeniden tertibiyle günümüze ulaşmış olup bu neşirde 7.491 hadis içerir. Orijinal tertibi alışılmışın dışındadır: hadisleri evâmir, nevâhî, ahbâr, ibâhât ve ef'âl-i Nebî olmak üzere beş ana kısma ayırdığı için "et-Tekāsîm ve'l-envâ'" diye anılır. Râvide adâlet, sıdk ve tedlissiz semâ arar, ancak tevsikte müsamahalı bulunduğu yönünde eleştirilmiştir. Dijital erişim: shamela.ws.

el-Müstedrek ale's-Sahîhayn — Hâkim en-Nîsâbûrî (ö. 405/1014)

Müstedrek türünün en meşhur örneği; Buhârî ve Müslim'in şartlarına uyduğu hâlde Sahîhayn'a alınmadığını düşündüğü hadisleri toplar ve yaklaşık 8.803 rivayet içerir. Her hadisin ardından "Buhârî ve Müslim'in şartına göre sahihtir" gibi hükümler verir. Metodolojisindeki temel sorun tashihte mütesâhil (gevşek) olmasıdır; Zehebî Telhîsü'l-Müstedrek'inde hükümlerin önemli kısmını düzeltmiştir; bu yüzden eser Zehebî'nin telhîsiyle birlikte okunur. Sahîhayn dışındaki sahih hadisleri tesbit için vazgeçilmez kaynaktır. Dijital erişim: shamela.ws.

es-Sünenü'l-Kübrâ — Beyhakî (ö. 458/1066)

Ahkâm hadislerini en geniş biçimde toplayan eser; klasik Haydarâbâd baskısı 10 cilt olup yaklaşık 21.800 rivayet içerir. Merfû hadislerin yanında mevkuf ve maktû rivayetleri, farklı tarikleri ve âlimlerin değerlendirmelerini kaydeder, illetlere sık sık işaret eder. Metodolojik olarak Şâfiî fıkhının hadis temellerini ortaya koymayı amaçlar; "Şâfiî'nin mezhebine hizmette Beyhakî'nin benzeri yoktur" (Zehebî) değerlendirmesi meşhurdur. Dijital erişim: shamela.ws.

el-Mu'cemü'l-Kebîr, el-Evsat ve es-Sağîr — Taberânî (ö. 360/971)

Mu'cem türünün üç klasiği. el-Mu'cemü'l-Kebîr, sahâbî adlarına göre alfabetik düzenlenmiş en büyük mu'cemdir (~25.000 hadis; Hamdî es-Selefî neşri 25 cilt; bazı bölümleri kayıptır); her sahâbînin kısa biyografisini de verdiği için ricâl kaynağı değeri taşır. el-Mu'cemü'l-Evsat, hocalarının adlarına göre düzenlenmiş olup yaklaşık 9.500 hadis içerir ve nâdir/garîb rivayetleri toplamasıyla tanınır; müellif "bu kitap benim ruhumdur" demiştir. el-Mu'cemü's-Sağîr her hocasından genellikle birer hadis olmak üzere 1.198 hadis ihtiva eder. Üçü birlikte zevâid literatürünün ana kaynaklarındandır; Heysemî'nin Mecmau'z-zevâid'i büyük ölçüde bunlara dayanır. Dijital erişim: shamela.ws.

III. Derleme Eserler

Riyâzü's-Sâlihîn — Nevevî (ö. 676/1277)

Ahlâk, âdâb, zühd ve amel ağırlıklı seçme hadis derlemesi; yaklaşık 1.900 hadis, 372 bab. Her babın başında konuyla ilgili âyetleri verir, ardından ağırlıkla Sahîhayn'dan seçilmiş hadisleri sıralar ve kaynak ile kısa sıhhat notu ekler. İslâm dünyasında Kur'an'dan sonra en çok okunan kitaplardan biri hâline gelmiş, camilerde ve ailelerde standart okuma metni olmuştur; Türkçeye defalarca çevrilip şerh edilmiştir (Diyanet neşri dahil). Dijital erişim: sunnah.com/riyadussalihin.

el-Erbaûne'n-Neveviyye — Nevevî (ö. 676/1277)

Kırk hadis türünün en meşhur örneği; dinin temel esaslarını özetleyen 42 hadis içerir ("Ameller niyetlere göredir", "Cibrîl hadisi", "Din nasihattir" vb.). Nevevî hadislerin çoğunu Sahîhayn'dan seçmiş ve senedleri hazfederek ezberlenmeye elverişli kılmıştır. Üzerine İbn Receb'in Câmiu'l-ulûm ve'l-hikem'i başta olmak üzere zengin bir şerh literatürü doğmuştur. Dijital erişim: sunnah.com/nawawi40.

et-Tergîb ve't-Terhîb — Münzirî (ö. 656/1258)

İyi amellere özendiren (tergīb) ve kötülüklerden sakındıran (terhîb) hadisleri toplayan tematik derleme; yaklaşık 5.500 rivayet içerir. Rivayetlerin kaynaklarını gösterir ve sıhhat durumlarına işaret eder; fezâil konusunda zayıf hadisi belirli kayıtlarla kullandığı için sonraki âlimler (ör. Elbânî) eseri ayıklamıştır. Vaaz, irşad ve ahlâk eğitiminin klasik el kitabıdır. Dijital erişim: shamela.ws.

Bulûğu'l-Merâm min edilleti'l-ahkâm — İbn Hacer el-Askalânî (ö. 852/1449)

Ahkâm hadisleri muhtasarı; yaklaşık 1.568 hadis içerir ve fıkıh tertibindedir; sonunda ahlâka dair "el-Câmi'" bölümü vardır. Her hadisin ardından kaynaklarını kısaltmalarla belirtir ve sıhhat değerlendirmesini hadis hâfızı titizliğiyle verir. Fıkıh ve ahkâm hadisi eğitiminin standart metni olmuş, üzerine San'ânî'nin Sübülü's-Selâm'ı gibi önemli şerhler yazılmıştır. Dijital erişim: sunnah.com/bulugh.

Mişkâtü'l-Mesâbîh — Hatîb et-Tebrîzî (8./14. yüzyıl)

Begavî'nin (ö. 516/1122) Mesâbîhu's-Sünne'sinin genişletilmiş ve kaynakları gösterilmiş hâlidir. Begavî'nin 4.484 hadisine Tebrîzî 1.511 hadis daha eklemiş, toplam yaklaşık 6.000 hadise ulaşmıştır. Her babı üç fasla ayırır: Sahîhayn hadisleri, diğer kaynakların hadisleri ve ek rivayetler; her hadisin kaynağını ve sahâbî râvisini açıkça belirtir. Hint alt kıtası ve Osmanlı medreselerinde temel hadis ders kitabı olmuş, Aliyyülkārî'nin Mirkātü'l-Mefâtîh'i gibi büyük şerhlere konu olmuştur. Dijital erişim: sunnah.com/mishkat.

IV. Şerhler

Fethu'l-Bârî bi-şerhi Sahîhi'l-Buhârî — İbn Hacer el-Askalânî (ö. 852/1449)

Sahîh-i Buhârî'nin en meşhur ve en yetkin şerhi; yaygın baskıda 13 cilt ve Hedyü's-Sârî adlı hacimli bir mukaddime cildinden oluşur. Şerhte her hadisin senedindeki râviler, rivayet farkları, garîb lafızlar, i'râb, fıkhî hükümler, mezheplerin görüşleri ve bab başlığı ile hadis arasındaki ilişki ayrıntılı çözümlenir. Metodolojisi, hadisin bütün tariklerini toplayarak metni metinle açıklamaktır. "Fetih'ten sonra hicret yoktur" sözüyle övülmüş, hadis şerhçiliğinin zirvesi kabul edilmiştir. Dijital erişim: shamela.ws.

Umdetü'l-Kārî şerhu Sahîhi'l-Buhârî — Bedreddin el-Aynî (ö. 855/1451)

Sahîh-i Buhârî'nin ikinci büyük şerhi; Kahire baskısında 25 cilt. Her hadisi sabit bir iç düzenle işler: bab münasebeti, râvi biyografileri, tarikler, lugat-i'râb-belâgat tahlilleri, hükümler ve sorular; bu tertip bakımından Fethu'l-Bârî'den daha düzenli bulunur. Hanefî fıkhı perspektifini temsil eder; çağdaşı İbn Hacer'le arasındaki ilmî polemik meşhurdur. Dil ve belâgat tahlillerinin zenginliğiyle ayrıca değerlidir. Dijital erişim: shamela.ws.

el-Minhâc fî şerhi Sahîhi Müslim — Nevevî (ö. 676/1277)

Sahîh-i Müslim'in en meşhur şerhi; yaygın baskısı 18 cüz (9 cilt). Mukaddimesinde hadis usûlüne ve Müslim'in metoduna dair önemli bir giriş verir; şerhte isim zabtı, garîb kelimeler, fıkhî hükümler ve kelâmî meseleleri vecizce işler. Orta hacimli, seçici, okuyucuyu yormayan bir şerhtir; Şâfiî fıkhının ve ehl-i sünnet kelâmının bakışını yansıtır. Dijital erişim: shamela.ws.

Avnü'l-Ma'bûd şerhu Süneni Ebî Dâvûd — Azîmâbâdî (ö. 1329/1911)

Hint alt kıtası hadis ihyâ hareketinin ürünü; Sünen-i Ebû Dâvûd'un tamamına yazılmış muhtasar-orta hacimli şerh, yaygın baskısı 14 cilt. Önceki şerhlerden (Hattâbî, İbn Kayyim vb.) yoğun nakiller yapar; mezhep taassubundan uzak, delile bağlı (ehl-i hadis) çizgidedir. Ebû Dâvûd okuyanların ilk başvurduğu şerhtir. Dijital erişim: shamela.ws.

Tuhfetü'l-Ahvezî bi-şerhi Câmii't-Tirmizî — Mübârekfûrî (ö. 1353/1935)

Tirmizî'nin el-Câmi'inin en tanınmış şerhi; modern baskılarda 10 cilt civarı (mukaddimesi müstakil değer taşır). Senedleri ricâl tenkidi açısından inceler, Tirmizî'nin sıhhat hükümlerini tartışır, şâhid rivayetlerin kaynaklarını tesbit eder ve fıkhî ihtilâfları delilleriyle işler. Hint ehl-i hadis ekolündendir; modern akademik Tirmizî çalışmalarının temel başvurusudur. Dijital erişim: shamela.ws.

V. Usûl ve Ricâl

Ulûmü'l-Hadîs (Mukaddimetü İbni's-Salâh) — İbnü's-Salâh eş-Şehrezûrî (ö. 643/1245)

Hadis usûlünün en etkili klasik metni; sahih, hasen, zayıf, mürsel, müdelles, şâz, münker, mevzû, ilel, nâsih-mensûh, râvi âdâbı, tahammül-edâ yolları gibi 65 nev' hâlinde düzenlenmiştir. Kendinden önceki dağınık usûl birikimini (Hâkim, Hatîb el-Bağdâdî vb.) süzüp sistemleştirir. Sonraki usûl yazımı büyük ölçüde bu esere ihtisar (Nevevî'nin Takrîb'i), nazma çekme (Irâkî'nin Elfiyye'si) ve şerh biçiminde bağlanmıştır. Dijital erişim: shamela.ws.

Nüzhetü'n-Nazar fî tavzîhi Nuhbeti'l-Fiker — İbn Hacer el-Askalânî (ö. 852/1449)

Müellifin, hadis usûlünü birkaç varakta özetlediği Nuhbetü'l-Fiker'ine bizzat yazdığı şerh; küçük hacmine rağmen usûlün bütün ana konularını kapsar. Haber çeşitlerini mütevâtir-âhâd ayrımından başlatan, makbul-merdud tasnifini mantıkî bölümlemeyle kuran özgün bir sistematiğe sahiptir. Osmanlı medreselerinden günümüz ilâhiyat fakültelerine kadar standart usûl ders kitabı olagelmiştir. Dijital erişim: shamela.ws.

Tehzîbü'l-Kemâl fî esmâi'r-ricâl — Mizzî (ö. 742/1341)

Kütüb-i Sitte râvileri biyografisinin ana kaynağı; Beşşâr Avvâd Ma'rûf neşrinde 35 cilt olup 8.000'i aşkın râvinin biyografisini alfabetik verir. Her râvinin hocaları ve talebeleri, cerh-ta'dîl hükümleri, hangi kitapta rivayeti olduğunu gösteren remizler ve vefat bilgileri kaydedilir. Sonraki ricâl literatürünün (Zehebî'nin el-Kâşif'i, İbn Hacer'in Tehzîb ve Takrîb'i) tamamı bu esere dayanır. Dijital erişim: shamela.ws.

Mîzânü'l-İ'tidâl fî nakdi'r-ricâl — Zehebî (ö. 748/1348)

Cerh-ta'dîl edebiyatının zirve eseri; hakkında tenkit bulunan yaklaşık 11.000 râviyi alfabetik sıralar. Her maddede râvinin kimliği, münekkit hükümleri ve münker rivayetlerinden örnekler verilir; Zehebî kendi tercihini kısa ve isabetli bir hükümle belirtir. Zayıf ve mevzû rivayet tesbitinin ilk başvuru kaynağıdır. İbn Hacer Lisânü'l-Mîzân ile eseri ikmal etmiştir. Dijital erişim: shamela.ws.

Siyeru A'lâmi'n-Nübelâ — Zehebî (ö. 748/1348)

İslâm biyografi yazımının şaheseri; Müessesetü'r-Risâle neşrinde 25+ cilt olup sahâbeden müellifin çağına kadar 5.000'i aşkın seçkin şahsiyetin biyografisini tabakalar hâlinde verir. Zehebî'nin dengeli tenkitleri ve tarih şuuru esere ayrı bir değer katar. Müellifin dev Târîhu'l-İslâm'ının süzülmüş biyografik özü mahiyetindedir. Dijital erişim: shamela.ws.

Tehzîbü't-Tehzîb ve Takrîbü't-Tehzîb — İbn Hacer el-Askalânî (ö. 852/1449)

Mizzî'nin Tehzîbü'l-Kemâl'i üzerine iki aşamalı çalışma. Tehzîbü't-Tehzîb (12 cilt), eseri yaklaşık üçte bire indirirken cerh-ta'dîl hükümlerini önemli ilâvelerle zenginleştirir. Takrîbü't-Tehzîb ise bunun muhtasarıdır: 8.826 râvinin her biri için tek satırlık standart bir hüküm ("sika", "sadûk", "makbûl", "zaîf" vb.) ve tabaka numarası verir; bu hükümler bugün akademik hadis tahkiklerinde fiilî standarttır. Dijital erişim: shamela.ws.

VI. Türkçe Temel Kaynak

Hadislerle İslâm (7 cilt) — Diyanet İşleri Başkanlığı (2013)

"Konulu Hadis Projesi"nin ürünü olan Türkçe tematik hadis külliyatı; 7 cilt, tekrarsız 9.782 rivayet kullanılarak hazırlanmıştır. Giriş cildinde hadis tarihi, usûlü ve hadislerin anlaşılması yöntemine dair kapsamlı bir mukaddime; ardından "Allah-Âlem-İnsan-Din", "Bilgi", "İman", "İbadet", "Ahlâk", "Sosyal Hayat", "Tarih ve Medeniyet" ile "Ebedî Hayat-Âhiret" ana bölümleri altında üç yüzü aşkın tematik makale yer alır. Her makale, temel hadis kaynaklarından seçilmiş hadisler etrafında, kaynak dipnotlarıyla desteklenen yorumlu-bütüncül bir deneme olarak kurgulanmıştır. Türkçede hadis mirasını çağdaş okuyucuya sistemli biçimde sunan en kapsamlı resmî çalışmadır. Dijital erişim: hadislerleislam.diyanet.gov.tr (tam metin, ücretsiz).

← İçerik: Kur'an ilimleri İçerik: Fıkıh, kelâm, tasavvuf, tarih →